Βυζαντινή Περίοδος

 

Ο Σκούρας στο βιβλίο του "Χριστιανικά μνημεία της Εύβοιας" επεσήμανε το προνόμιο της Τριάδας και των Φυγών να έχουν πολλές παλαιοχριστιανικές εκκλησίες. Είναι συγκεντρωμένες περισσότερες από 4-5 σε αριθμό, μοναδικό φαινόμενο για ολόκληρη την Εύβοια.

 

 

Ναός Αγίας Τριάδας

 Τα ερείπια του ναού της Αγίας Τριάδας βρίσκονται στα ανατολικά του οικισμού, στους πρόποδες του λόφου. Είναι περιτριγυρισμένος από αιωνόβια πλατάνια και πελώριες λεύκες, ενώ  παραδίπλα ρέει κρυστάλλινο νερό φυσικής πηγής.

 

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Αγία Τριάδα

 

Ο ναός αυτός κίνησε το ενδιαφέρον αρχαιολόγων που τον μελέτησαν, οι οποίοι όμως δεν συμφωνούν για τη χρονολόγησή του.  Η  χρονολόγηση ποικίλει από τον  7ο μέχρι τον 11ο αιώνα μ.Χ. Η πιο εμπεριστατωμένη μελέτη, όμως, έγινε από τον καθηγητή Α.Ορλάνδο, ο οποίος την χρονολογεί από το 1050-1150 μ.Χ.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Αγία Τριάδα

Είναι κατασκευασμένος σύμφωνα με τον αρχιτεκτονικό τύπο του σύνθετου τετρακιονίου εγγεγραμμένου σταυροειδούς και χαρακτηρίζεται για την επιμελημένη τοιχοδομία του, για την εκλέπτυνση και τον εξαιρετικό πλούτο του αρχιτεκτονικού του διακόσμου.Ο ναός είχε σχήμα επίμηκες και στο  νάρθηκα σωζόταν λίθινη σαρκοφάγος μήκους 2,05 μ. και ύψους 0,74 μ. Ο κύριος ναός έφερε στο μέσο  τέσσερις κίονες, οι οποίοι λόγω της τετραγωνικής διατάξεώς τους , είναι βέβαιο ότι υποβάσταζαν με τις σταυροειδώς διατεταγμένες κυλινδρικές καμάρες, κεντρικό τρούλο διαμέτρου 2,50 μ. Στο τετράγωνο αυτό μέρος πρέπει να ήταν προσαρτημένο το τριμερές ιερό. Στα δυτικά του ναού σώζεται ο νάρθηκας, χώρος που οδηγούσε στον κύριο χώρο του ναού.

 

Αγία Τριάδα3α.png

 

Διακρίνεται το επιμελημένο κτίσιμο του ναού με ορθογώνιους λαξευμένους λίθους συνδυασμένους στα διάκενα με κεραμικά στοιχεία. Πολλά από τα δομικά υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή του ναού, όπως οι βάσεις και τα ιωνικά κιονόκρανα, που χρησιμοποιήθηκαν για την στήριξη του τρούλου στο κυρίως μέρος  του ναού, προέρχονταν από  αρχαίο ιερό των Φηγών.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Αγία Τριάδα

Ιδιαιτέρως πλούσιος ήταν και γλυπτός διάκοσμός της, σύμφωνα πάλι με τον Α. Ορλάνδο.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Αγία Τριάδα

Οι πόρτες, τα παράθυρα, οι ζώνες και το τέμπλο είχαν ανάγλυφη διακόσμηση με άριστη τεχνική. Επίσης, η ανασκαφή του δαπέδου του ναού (τη δεκαετιά του ΄60), είχε φέρει στο φως ψηφιδωτό δάπεδο με γεωμετρικά κοσμήματα, όπως συνηθιζόταν στους παλαιοχριστιανικούς χρόνους.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Αγία Τριάδα

Άλλοτε ερείπιο μικρού επιτύμβιου ναού σε απόσταση περίπου 100μ. από το καθολικό, οδήγησε τον Ορλάνδο στο συμπέρασμα ότι  η Αγία Τριάδα αποτελούσε Καθολικό μονής και ο μικρός  επιτύμβιος ναός το κοιμητήριο της.Πιθανότατα μάλιστα να άκμασε κατά τη βυζαντινή εποχή.

Ο μικρός ναός φαίνεται  ότι καταστράφηκε το 1470 μ.Χ. από τα στρατεύματα του Μωάμεθ του Β΄, κατά την περίοδο της άλωσης της Χαλκίδας. Ο κυρίως ναός όμως, παρά τις πολλές καταστροφές - φαίνεται να απουσίαζε παντελώς η στέγη- μαρτυρείται ότι λειτουργούνταν  μέχρι περίπου το 1970.

Λειτουργία στον βυζαντινό ναό της Αγίας Τριάδας (Εύβοια) - 1 Ιουνίου 1931

Το 1976 έγινε απόπειρα να χτίσουν πάνω στην  εκκλησία, χωρίς τη συμπαράσταση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, καθώς ο χώρος της Αγίας Τριάδας είχε κηρυχτεί αρχαιολογικός, οπότε εγκαταλείφθηκε και επήλθε η φθορά όπως συναντάται σήμερα.

Λίγο πιο πέρα από τα ερείπια του ναού, χτίστηκε το 1993 νέα εκκλησία προς τιμήν της Αγίας-Τριάδος, η οποία γιορτάζει την  ημέρα του Αγίου Πνεύματος. Η δωρεά του χώρου έγινε από την Ελένη Ν. Κριεζώτου, ενώ δωρητές ήταν οι κάτοικοι του χωριού, όπως αναφέρει σχετική  πλάκα έξω από το ναό.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Νεώτερος Ναός Αγίας Τριάδας

 

Ναός  Άγιου Νικολάου

Πρόκειται για έναν παλαιοχριστιανικό  βυζαντινό ναό, στα  νοτιοανατολικά  (ΝΑ) του χωριού, που απέχει λιγότερο από  10 μέτρα  από τα τελευταία σπίτια.

 

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Άγιος Νικόλαος

 Έχει ξεχωριστό αρχαιολογικό ενδιαφέρον  γιατί παρουσιάζει την εξαιρετική για όλη την Εύβοια περίπτωση, ότι όλο το δάπεδό του ήτανε στρωμένο με ψηφιδωτό  άριστης βυζαντινής τεχνοτροπίας.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Άγιος Νικόλαος

Ο ναός είχε μήκος 6,5μ.  και πλάτος  4,7μ. Γύρω του σώζονταν μαρμάρινοι κιονίσκοι και άλλα αρχιτεκτονικά στοιχεία, ενώ γύρω από τους τοίχους του ναού υπάρχουν θεμέλια κτιρίων που μαρτυρούν ότι ήταν μικρό μοναστήρι.(Στίκας, Ε., 1958, σ.55).

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Άγιος Νικόλαος

 Σήμερα σώζεται σε χαμηλό ύψος,  στις πρώτες στρώσεις ανοικοδόμησης, είναι πλήρως εγκαταλελειμμένος ο χώρος και ο ναός καθίσταται δύσκολος στον εντοπισμό, καθώς έχει υπερκαλυφθεί από φυσικά στοιχεία.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Άγιος Νικόλαος

 

Ναός της Παναγίας, ερείπιο στις Φηγές

Ο ναός αυτός βρισκόταν αριστερά του δρόμου από Τριάδα προς  Άτταλη δίπλα σε λόφο  υψομέτρου 190μ., όπου υπάρχουν ερείπια ενετικού πύργου (Σκούρας Θ. 1975).

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Παναγία Φηγές

 Σώζονταν πλήθος  γλυπτών  αρχιτεκτονικών  μελών, σημειώνει ο Θ.Σκούρας (1975), ο οποίος επισημαίνει ότι  από παλαιότερη μελέτη των γλυπτών αυτών, χρονολογήθηκαν ότι ανήκουν  στην παλαιοχριστιανική περίοδο. Μέχρι το τελευταίο τέταρτο του 20ου αι. διασώζονταν αρκετά τμήματα του βυζαντινού ναού. Σήμερα δεν υπάρχει τίποτα από αυτά.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Παναγία Φηγές

 

 

Ναός  Άγιου Δημητρίου(Φηγές)

Κοντά στο εκκλησάκι της  Αγίας  Αικατερίνης είναι χτισμένο πάνω από πηγή  το εκκλησάκι του Αγίου Δημητρίου.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Άγιος Δημήτριος Φηγές

Ναός σταυρεπίστεγος και ερειπωμένος.  Διακρίνονται αρκετά τμήματα τοίχων και  λοιπών αρχιτεκτονικών μελών.

Τριάδα Ευβοίας -  Βυζαντινή Περίοδος - Εκκλησίες - Άγιος Δημήτριος Φηγές

Παρ’όλη τη σημασία του μνημείου,  δεν έχει μελετηθεί  από αρχαιολόγους.  Ο θρύλος για το ναό του Άη Δημήτρη λέει ότι υπήρχαν εδώ δύο χρυσοί επίσκοποι και οι χωρικοί έψαχναν να τους βρουν σκάβοντας. Ίχνη εκτεταμένων λαθρανασκαφών, δραστηριότητες χρυσοθήρων παρατηρούνται μέχρι και σήμερα. Πιθανότατα στον εσωτερικό διάκοσμο των εικόνων του ναού να υπήρχαν επίσκοποι ζωγραφισμένοι με χρυσά ψηφιδωτά και να παρερμηνεύτηκε η παράδοση.

 

 

Ναός Παναγίας-Ζωοδόχου Πηγής (νότια είσοδος χωριού)

Υπάρχουν αναφορές και γραπτές πηγές για την περιοχή, ότι κάποτε υπήρχε εκκλησάκι αφιερωμένο στην Παναγία, το οποίο καταστράφηκε από άγνωστη αιτία την περίοδο  της Τουρκοκρατίας και ολοκληρωτικά περί το 1970. Επρόκειτο για ημιυπόγειο εκκλησάκι με ψηφιδωτό δάπεδο, σύμφωνα με μαρτυρίες. Λίθοι του και λοιπά αρχιτεκτονικά μέλη έχουν μεταφερθεί  σε παρακείμενο  δέντρο (πουρνάρι) δημιουργώντας μια τεχνητή «ξερολιθιά».  Πλήθος αρχιτεκτονικών μελών έχουν έρθει στο φως τα τελευταία χρόνια (μέσω της καλλιέργειας του χώρου), των οποίων η τύχη αγνοείται. Οι κάτοικοι συνδυάζοντάς το με τον επανειλημμένο αριθμό δυστυχημάτων τα τελευταία  χρόνια στο δρόμο εισόδου του χωριού (Νότια) , ο οποίος διέρχεται παράλληλα από το  σημείο ύπαρξης του ναού , θεωρούν ότι μπορεί να συμβαίνουν  αυτά τα περιστατικά εξαιτίας της καταστροφής της εκκλησίας (μοίρα – κατάρα).

 

Σημεία Ενδιαφέροντος